Grodziscy Żydzi i ich historia
Jakie były początki odsłaniania historii grodziskiej społeczności żydowskiej?
W lipcu 2009 roku dwie osoby wybrały się na teren posesji przy Traugutta 19 w Grodzisku. Anka Grzegorzewska i Robert Augustyniak poszli tam śladem pogłosek o macewach, które miały się znajdować na podwórku.
Przed II wojną światową budynek należał do rodziny współwłaścicieli Zakładów Chemicznych Grodzisk. W okresie okupacji ulokował się tam posterunek żandarmerii niemieckiej. Po wkroczeniu Armii Czerwonej w styczniu 1945 r. w obiekcie zainstalowano Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego. Później wprowadziło się tam przedszkole. Dziś jest to budynek komunalny.
Obeszli całą posesję, badali grunt i zastanawiali się gdzie szukać macew. Nie zajęło długo dostrzeżenie pierwszego kamiennego fragmentu w trawie. Chwila na odsłonięcie darni i pokazała się duża część macewy.
Teren był w zarządzie miasta, więc tam udaliśmy się z informacją o znalezisku i prośbą o pomoc w odkopaniu macew i przeniesieniu ich na teren cmentarza żydowskiego. Cała operacja została sfinalizowana w grudniu 2009 r.
Co było dalej?
O historii odnalezienia macew i ich przeniesienia zrobiło się głośno w mieście i nie tylko. Za pomocą miejskich mediów upowszechniliśmy apel o przekazywanie nam informacji o innych macewach, które mogły leżeć gdzieś w Grodzisku. I zaczęły się znajdować, i nie tylko one…
W tym samym roku otrzymaliśmy od ówczesnego dyrektora muzeum w Radogoszczy Janusza Sobieraja oryginalne, pierwsze wydanie żydowskiej gazet grodziskiej Dos Grodzisker Wort z 1934r. Przetłumaczona została przez Annę Ciałowicz i Dariusza Jażdżyka z Jidysz Lebt, który zaprojektował również dwujęzyczne wydanie. Wydrukowaliśmy gazetę i rozdaliśmy mieszkańcom w lutym 2010 r. w rocznicę likwidacji grodziskiego getta.
Pierwszy Festiwal poświęcony grodziskim Żydom
W tym samym czasie nawiązaliśmy współpracę z Joanną Sarnecką, autorką i organizatorką pierwszego festiwalu kultury żydowskiej w Grodzisku, który ruszył w marcu 2010 r.
Festiwal Ulica Żydowska zgromadził wszystkich społeczników zainteresowanych tematem grodziskich Żydów. W kolejnych latach festiwal był już organizowany przez grodziskie Centrum Kultury i jego tematyka została poszerzona o inne mniejszości. W ramach współpracy z miastem zorganizowaliśmy kilka wydarzeń:
– Judeonostalgia – debata
– Spotkanie z dr Eleonorą Bergman pt. „Grodziski ślad w Archiwum Ringelbluma”
– Edelman w Grodzisku – spotkanie z Paulą Sawicką wokół książki „Prosto się mówi, jak się wie”
Odzyskiwanie pamięci ruszyło i trwa do dziś.
Odkrycie macew było początkiem naszych zabiegów o otoczenie cmentarza opieką. Przez lata staraliśmy się o właściwe zachowanie tego miejsca. Jesienią 2014 roku Robert Augustyniak wystąpił z protestem przeciwko planom dopuszczającym zabudowę na terenie cmentarza żydowskiego. Z pomocą władz miejskich, Komisji Rabinicznej ds. Cmentarzy udało się zlikwidować działający na jego terenie skład złomu i wpisać cały teren cmentarza do rejestru zabytków. W kwietniu 2019 r. interweniowaliśmy w sprawie niewłaściwie prowadzonych prac rozbiórkowych (budynków po zlikwidowanym składzie złomu), w czasie których naruszone zostały miejsca pochówków.
Zapraszamy na nową stronę – Bejt Chaim – Grodzisk Mazowiecki
Macewy znalezione w 2009 roku.
Macewy znalezione w 2012 roku.
Macewy znalezione w 2024 roku.
| Prosimy o zgłaszanie do nas informacji macewach pozostających na terenie miasta i w okolicach Grodziska. Wiemy, że jest ich bardzo dużo… Gwarantujemy pełną anonimowość! Będziemy również wdzięczni za wszelkie zdjęcia, rysunki, dokumenty i inne dotyczące cmentarza oraz grodziskiej społeczności żydowskiej. Chętnie je udokumentujemy. MAIL: kontakt@akacjalokalna.org |
